نگاهی بر مـعـمـاری قـبـل از اسـلام در ایران

 معماری ایران قبل از اسلام

 

مـعـمـاری ایرانی را باید بطور صحـیح از اعـماق تاریخ ایـن سرزمـیـن کهـن مـورد بررسی قـرار داد. 

مـعـمـاری ایرانی به شـش قـرن قـبل ازمیـلاد مسـیح بازمی گـردد، که مـشـخـصات هـردوره معـماری

را در دوره های مـخـتـلف تاریـخـی شـرح می دهـیـم :

 

با پیمان حاضر در ادامه مطلب همراه باشید …

 

۱) معـماری دوران ماقـبـل تـاریخ تـا زمان حـکـومت مـادهـا.

۲) معـماری از زمان حکـومت مـادهـا تـا پـایان دوره حـکـومت سـاسـانـیـان.

ر رابـطه با مـعـمـاری ایرانی، بایـد به خـوانـنـدگـان یـادآوری شـود، تـغـیـیـراتی کـه در رابـطه بـا هـنـر

پـیـشـیـنـیان  ایـران در معـماری داده شـده  و نـحـوهً ساخـتمان سازی آن دوران. در سخـنی کـوتاه

مـی تـوان به : حکـاکـی بـر روی سـنگ، گـچکـاری ، نـقاشـی،  آجرکـاری، آئـیـنه کـاری، کـاشـی کـاری،

مـوزائـیـک کـاری و دیـگـر کـارهـای تـزئـیـنی اشـاره کرد.

الـبـتـه  مـا بایـد  استـثـنـاهـایی هـم  بـرای   ساخـتـمان هـای چـنـد شـکـلی  کـه بـرای  مـواردی  خـاص

اسـتـفـاده می شد ، قـائـل شـویم . این گـونـاگـونـی بـر آمـده از نـیـازهـای خـاص مـردم در زمـانـهـای

مـتـفـاوت بـوده است.

هـنـرمـنـدان ایـرانی بـه دنـیـا ثـابـت کـردن کـه تـوانائـی هـای بالایی دارنـد و شـامـل احـتـرام بـسیار،

بـخـاطر اثـرهـای تـاریخـی مـنـحـصر بـفـرد فـراوانـی کـه از خـود بـجـای گـذاشـتـه، هـسـتـند.

بـنـظر مـشکـل می رسدکه بـتوان مـعـمـاری ایرانی را از زمانـهـای بـسـیـار دور تـا بـحـال طـبـقـه بـنـدی

کرد. اما، تـرتـیـبات زیـر مـی تـواند چـشـم انداز وسـیـعـی از ایـن کـارهـا در اخـتـیـار شـمـا قـرار دهـد:

کـلـبه هـای ماقـبل تـاریـخ، شهـرهـا و قـصـبه های اولـیه، اسـتحـکـامات و دژهـای نـظـامی، معـابـد و

آتـشـکـده ها، مـقـبـره ها و آرامـگـاه هـای بـزرگ، مـکـانهـای عـظـیـم تـاریـخـی، سـدهـا و پـلـهـا، بـازارهـا،

حـمام هـا، جـاده هـا،  مسـاجـد عـظـیـم ، بـرجـهـا و مـنـاره هـا ، ساخـتـمانهـای مـذهـبـی و محـلهـایی از

دوران اسلامی،وهـمچـنـیـن بـنـاهـاویـادبـودهـای گـسـتـرده در کـشـور ایران. از دیگـر چـیـزهـای مهـمی

که بـرروی معـماری ایرانی تـاثـیـر گـذار بوده است، شـرایط مهـم آب و هـوائی در فـلات ایران بوده

است .  بطور مـثـال سـبک  معـماری  در  شـمال  کـشـور و کـوهـپـایـه های  ایران بـا سـبک معـماری در

جـنـوب وکـویر ایران تـفـاوت دارد.اکـنـون بامصـادف شـدن بـااطاعـات تـمام نـشـدنـی وحـیرت آوری

کـه امـکـان آن در هـیچ کـشور دیـگـری نـیـست، نگـاهـی داریم گـذرا بـه معـماری ایرانی.

صحـبت کردن درمـوردمعـماری باستانی،بدون ایـنکـه نـمونه هایی ازآن وجود داشتـه باشـد تـقـریـباً

غـیـر مـمـکـن است.

معماری ایران قبل از اسلام

مـعـمـاری ایرانی

یکی از قـدیـمی ترین بـناهای کـشف شده در فلات ایران مربـوط می شود به بـنای رنگ شـده

” زاغ تـپـه ” در قـزوین . در  تاریخ  گـذشـته کـه مربوط می شود به قـرن هـفـتم و اوایل قـرن

شـشم قـبل از میـلاد ،  بایـد بـسیار مورد رسیدگـی قـرار گـیرد  که در آن زمان قـبل از تاریخ،

چـگـونـه وباچـه وسائـلی این بـنارا آراستـه کـرده اند.ازاین بـنابـرای جـمع شـدن واجـتماعـات

استـفاده مـی شده است.

یکی از قـدیـمی ترین بـناهای کـشف شده در فلات ایران مربـوط می شود به بـنای رنگ شـده

”  زاغ تـپـه  ” در قـزوین . در تاریخ گـذشـته کـه مربوط می شود به قـرن هـفـتم و اوایل قـرن

شـشم  قـبل از میـلاد ،  بایـد بـسیار مورد رسیدگـی قـرار گـیرد که در آن زمان قـبل از تاریخ،

چـگـونـه وباچـه وسائـلی این بـناراآراستـه کـرده اند. از این بـنا بـرای جـمع شـدن و اجـتماعـات

استـفاده مـی شده است.

در این بـنا از شومـیـنه برای گـرم کـردن ساخـتمان در فـصلهای سرد سال اسـتـفاده می شده

است. هـمـچـنـین محـلی بـرای درست کردن کـباب داشـتـه است. هـمچـنـین این ساخـتمان دو

محـل برای نگـهـداری ابزارها و وسائـل، بعـلاوه اتاقـی کـوچـک که از آن به عـنـوان نـشـیـمن

استـفاده می کردند. دیـوارهـا بـوسـیله نـقاشـی از بـز کـوهـی تـزئـیـن شـده است. بـه احـتـمال

خـیـلی زیـاد از این مـکـان برای انجـام مراستم مـذهـبـی خـود استـفاده می کـردنـد.

تـپـه سـیالک در نـزدیکـی کـاشان نـیـز یکی دیگـر از این مکـانهـای تـاریـخی است، که بـه قـرن

شـشم و پـنجـم قـبل از مـیـلاد بـرمـی گـردد.

اولین بار که مردم به منطقه سیالک رفـتـند، نمی دانستـند که چگـونه باید خانه ساخت، و

زیر  کـلبه هایی که با برگ درخـتان تهـیه شده بود زندگـی می کردند  . اما بزودی  آنهـا فرا

گـرفـتـند که چگـونه با گـل،خشت خام درست کرده ومورد مصرف درخانه سازی قراردهـند.

در قـرن چهـارم قـبل از مـیـلاد مسیح مردم سیالک بصورتی جامع شروع کردندبه بنا نهادن

بناهـای جـدید،که بخوبی مشخص است.این بناهـابصورتی یکجا و توده،وتماما تهـیه شده

از آجر  خام بود . این آجـرهای اولیه کـه بـصورتی  بـیـضـی  شکـل تهـیه می شد ،  در آفـتاب

گـذاشته شده وخشک می شدند؛و بعـد از آن مورد استـفاده قـرار می گـرفـتـند. معـماری این

دوره تـمام بـناهـا رابارنگ قـرمز تـزئـین کرده و تمام درهای این بـناهـا کوتاه و باریک بوده و

قـد درها بـیشتر از ۹۰ ۸۰ سانـتی مـتر نبود.

تـپـه حسن درنزدیکی دامغـان،تـپه ایلـبـلیس در۷۲کیلومتری کـرمان،وتـپه حسنـلودرآذربایجان

غـربی از بـناهایی هـستـند که  بوسیله حفاری های باستان شناسی از زیر خاک بـیرون آورده

شده اند.

درحفاری های تپه حسنلو،سه بنای عـظیم کـشف شدکه تمام آنهـابانـقـشه ای یکسان درست

شده بودند. این بـناها به ۱۰۰۰ ، ۸۰۰ سال قـبل از مـیلاد مسیح بـرمی گـردند. تمام آنهـا دارای

دروازهً ورودی، حـیاط سنگـفرش شده، اتـاقـهـا و انـبار بوده اند.

درمعـماری تـپه حسنلو،ساختمانهـابـنـظر از چوب بنا شده اند؛مربع وبصورت برج باپـایه های

چـوبی که بدون برش بصورتی عمودی از آنهـا بعـنوان پایه و ستون استـفاده شده بود. یکی

از  اتاقـهـا بصورتی  سنگـفرش شده  با خشت خام کشف شد. نکـته جالب توجه اینکه اتاقی

دیگـر را که بعـنوان آشپـزخانه  از آن استـفاده می شده  دارای جاهای مخصوص با شومینه

دور آنها بود.

یکی از معـماریهای مهـم ایران مربوط است به قرن ۱۳ قـبل از میلاد؛ معـبد چـغـازنـبـیل ( ۱۲۵۰

قبل از میلاد )است که درکنار رودخانهً کرخه دراستان خوزستان درجنوب ایران قرار گـرفـته

است. این معـبد بوسیله”هـونـتاش هـوبان”پادشاه ایلام برروی خرابه های شهر باستانی “دور

آنـتـش” ساخته شده بود.

این معـبد  نشانگـر اوج و شکوه معـماری در آن دوره است. این بـنا  بصورت چـهـارگـوش و به

صورت  یک  ساخـتمان  پـنج طبقه است ،  که هـر طبقه از طبقه قـبلی کوچکـتر است و نمائی

بصورت  مخروطی را نشان می دهـد. معـبد اصلی در آخرین طـبـقـه ساختـه شده بود. موادی

که درساختمان این معـبدبکـار رفـته است،بـیـشـترازآجرهـای پـخـته لعـاب دارهـمراه با ساروج

بـسیار قـوی بوده است.

گـنـبد غـربی معـبد چـغازنـبـیل که بصورتی ماهـرانه ساخته شده بود هـنوز هـم پس از گـذشت

سـه هـزار سال از تاریخ آن بصورتی عـجـیب و حیرت آور در وضعـیتی خوب بسر می برد.

ساخـتـن طاقـهـای هـلالی شکـل برروی راهـروهـا و پـلـکـان هـای داخل معـبـد نـشـانگـر مـوفـقـیت

فوق العـاده و شگـفت آور معـماری در  ایران باستان است . چـیـزی که باعـث تعـجب و شوک

بـسیار در معـماری چـغـازنبـیل است ، اینکه ابـتـکار هـنـرمندان آن دوره در اخـتراع و ساختـن

یک سیستم جدیدکه آب آشامـیدنی ساخـتمان راتهـیه میکرده است.آب تسویه شده بوسیله

عبادتـگـران و پـرستـشگـران و ساکـنین آن منطقه مورد استـفاده قرار می گـرفت.

منبع :  hom .ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *