قانون حمورابی – سمبل تمدن بین النهرین

قانون حمورابی 

 

قانون حمورابی  را می توان  به  شایستگی  سمبل  و  نماد  تمدن  بین النهرین قلمداد کرد.

 لوح حمورابی،  یک اِستِل بلند از سنگ بازالت تیره رنگ است که به دستور  شاه  قدرتمند

بابل یعنی حمورابی  در حدود  ۳۸۰۰  سال پیش ساخته شده است  و نمونه ی  ارزشمندی

از هنر، تاریخ، ادبیات و مجموعه کاملی از قوانین دنیای باستان به شماره می آید. ارتفاع

قانون حمورابی ۲۲۵ و عرض آن ۶۵ سانتی متر است که در سال ۱۹۰۱ میلادی توسط ژاک

دو مورگان فرانسوی در تپه شوش از خاک بیرون آورده شد.

 

با پیمان حاضر درادامه مطلب همراه باشید…

 

دست یافته های بابلی شوش خیره کننده بود و خبر آن در محافل علم باستان شناسی و 

تاریخ در جهان شور و غوغای فراوان برانگیخت. از آن جمله لوح حمورابی یا قانون نامه

حمورابی بود که آن را قدیمی ترین قانون نامه بشری می دانند. این اثر را فاتحان عیلامی

پس  از فتح  بابل  به  عنوان  غنیمتی ارزشمند  به شوش آوردند و آن را به نشانه پیروزی

درخشان خوددرکنار دیگر شاهکارهای بین النهرین درآکروپلیس شوش به نمایش گذاشتند.

این اثر که در پی کاوش های ژاک دو مورگان یافته شد، این بار به عنوان غنیمت باستان

شناسان فرانسوی به پاریس و موزه لوور منتقل گردید. هر چند که بعدها یک نمونه بدلی

(ماکت)ازآن ساختند و به دولت ایران اهدانمودندکه اینک درموزه شوش نگهداری می شود.


قانون حمورابی 
قانون حمورابی

بابلیان نیز همچون اکدی ها از نژاد سامی بودند . نامدارترین  پادشاه بابل حمورابی

(۱۷۹۲ تا ۱۷۵۰ قبل از میلاد) بود که احتمالا نامدارترین شاه در کل تاریخ بین النهرین

بوده است .  بنیانگذار  این  امپراتوری  نیز خود او بوده است .  در زمان وی بود که

بین النهرین یکی دیگر ازدوره های درخشانش راپشت سرنهادواز همه لحاظ پیشرفت

بسیار کرد.

اثر مهم و ماندگار زمان حمورابی که وی شهرتش را مدیون آن است لوح قوانین او یا

همان قانون حمورابی است که از شاهکارهای هنری نیز محسوب می شود. در سال ۱۹۰۱

میلادی (۱۲۸۰  شمسی)  ژاک دو مورگان این اثر را در حفاری های شوش پیدا کرد. این

لوح مشتمل بر ۲۸۲ ماده قانون بوده که به خط میخی روی سنگی از بازالت سیاه حک

شده است. البته چهل ماده از آن تقریبا از بین رفته است.

در قسمت بالای لوح نقش مردوک یا شَمَش(خدای خورشید و خدای عدالت)رامی بینیم.

خدای خورشید که بر تختی نشسته و حمورابی که در مقابل وی ایستاده در حال گرفتن

نشان شاهی ازاوست که یک عصاوحلقه است واز نگاه خیره ودقیق شاه مشخص است

که شَمَش در حال الهام قوانین به اوست. این قوانین که در پایین لوح حک شده اند شامل

قوانین مربوط به ازدواج، خانواده، قوانین حقوقی، قوانین مربوط به کشاورزی و آبیاری

هستند.


قانون حمورابی 
قانون حمورابی

در  زمان  بابل بر  خلاف  دوره های  قبل به  خصوص زمان اکدیان نه تنها شاه خداگونه

تصویر نمی شد، بلکه خدایان نیز شکلی انسانی تر به خود گرفته بودند. این لوح توسط

یکی از کشورگشایان عیلام به نام شوتروک نخونته در حدود ۱۲۰۰ قبل از میلاد به شوش

منتقل شد.احتمالاقسمتی ازقوانین توسط شاه فاتح عیلامی وبه منظورحک کردن کتیبه

خود بر این استل ارزشمند از بین رفته است.

مجموعه  قوانین  حمورابی را ،  با  توجه  به زمان تدوین آن، از شاهکارهای قانون گذاری

می دانند.کشف سنگ قانون حمورابی  به ادعای کسانی که قوانین روم ویونان راتنها منبع

قوانین فعلی وبرجسته ترین آن ها می دانستند،خاتمه داد.البته باید اشاره کنم که قانون

نامه حمورابی،نخستین نظام ثبت قوانین نبود.باستان شناسان لوحه ای متعلق به سرآغاز

سلسله سوم اور یافته اند که قوانین اورنمّو بر آن نوشته شده است.

گفته اندمجموعه قوانین حمورابی پس ازویرانی سومر، ازروی قوانین قدیم سومری ها و

عادات ورسوم آنها نوشته شده و بیشتر مندرجات آن از مجموعه قوانینی که پادشاه اور

تدوین کرده بود، اقتباس شده است.

 


قانون حمورابی 
قانون حمورابی

 

پایه قوانین حمورابی، متکی بر مذهب و خواست پادشاه و امیال و خواسته های نفسانی

این و آن نیست، بلکه بر مبنای رعایت عرف و عادت و سنن جاری و رعایت منافع اجتماع

تدوین و مقرر شده است.

متن قانون حمورابی شامل یک مقدمه و یک موخره، به صورتی ادبی و مسجع است. در

بین مقدمه  و موخره، مجموعه قوانین قرار دارند که در ۴۹ ستون عمودی به خط میخی

اکدی نگاشته شده است. حمورابی در مقدمه این قوانین می گوید که:

وی عدالت را برای فراگیر شدن در کشور، نابودکردن تبهکاران و تباهی

و این که قدرتمداران بر ضعیفان ستم نکنند، خواسته است.

 

۲۸۲ قانون، احکام و کیفرهای متخلفان را مشخص کرده اند. قوانین جنایی بر اساس

انگاره “چشم در برابر چشم” است . قوانین دیگر بر فروش کالا و برده، سرقت ، رفتار

سربازان، مالکان و مستاجران ،  پس انداز و وام ، ازدواج و طلاق ، ارث ، پزشکان  و

دامپزشکان  ، اجاره قایق، چارپا و کارگر نظارت دارند . در پایان این فهرست قوانین،

حمورابی دلیل خود را برای تدوین  این قوانین شرح داده است:

باشد تامردی که به اوظلم شده یارنج و درد شکایتی دارد، دربرابر

سنگ نوشته من بایستد … وباشد تا کسی کلمات مرا که براین سنگ

یادبود حکشده، برایش قرائت کند.

در موخره این مجموعه قوانین، حمورابی نوشته است که وی حقیقتا به هدفش دست

یافته بود. ویل دورانت، مورخ نامی، در باره قانون حمورابی آورده است:

روح این قانون بزرگ به مدت پانزده قرن باهمه تغییراتی که درکشور

پیش آمد، نافذ بود.فقط درپاره ای ازاوضاع واحوال تغییرات جزیی

درآن داده شد.

 

قانون حمورابی 
قانون حمورابی

مواد قانون حمورابی

قانون های ۱ تا ۵: درباره اصول محاکمات.

قانون های ۶ الی ۲۵: درباره دزدی و مجازات دزدان.

قانون های ۲۶ تا ۴۱: درباره وظایف کارکنان دولت.

قانون های ۴۲ تا ۶۵: درباره امور کشاورزی.

قانون های ۶۶ تا ۹۹: محو شده است و از آن ها اطلاعات ناقصی در دست است.

قانون های ۱۰۰ تا ۱۲۷: درباره تجارت، قراردادها، بدهی ها و خرده فروش هاست.

قانون های ۱۲۸ تا ۱۹۱: قوانین مربوط به خانواده.

قانون های ۱۹۲ تا ۲۱۴: درباره مجازات و قصاص.

قانون های ۲۱۵ تا ۲۵۲: درباره حقوق حرفه ای پزشکان، معماران، کشاورزان و دهقانان.

قانون های ۲۵۳ تا ۲۷۷: درباره اجاره.

قانون های ۲۷۸ تا ۲۸۲: درباره برده داری.


قانون حمورابی 
قانون حمورابی

نمونه هایی از قوانین حمورابی

  • اگر کسی شخصی را متهم کند و متهم شده به رودخانه برود و در آب غرق شود،

اتهام درست بوده و اتهام زننده خانه متهم را صاحب می‌شود. اگر رودخانه بی گناهی

متهم را ثابت کند و او بدون آسیب بیرون بیاید، اتهام اگر شخصی چیزی را از معبد یا

دربار بدزدد هم دزد و هم دریافت کننده جنس محکوم به مرگ هستند.

  • اگر  کسی  از پسر یا برده مرد دیگری بدون شاهد یا قرار داد چیزی بخرد، طلا یا

نقره، برده مرد یا زن ، گوسفند یا گاو ،  خر … فرد خریدار در حکم دزد است و به مرگ

محکوم است.

  • اگر کسی گله یا گوسفند  یا خوک یا بزی  بدزدد و آن متعلق به خدا یا دربار باشد

باید ۳۰ برابر بپردازد.

  • اگر متعلق به مرد آزاد دیگری باشد باید ۱۰ برابر بپردازد و اگر چیزی برای پرداخت

ندارد به مرگ محکوم است.

  • اگر کسی جنسی را از دست بدهد و آن را در مالکیت دیگری بیابد و این شخص ادعا

  • کند که آن را از بازرگانی و در برابر شاهدانی خریده، و صاحب مال نیز ادعا کند که

شاهدانی دارد که شهادت دهند این جنس از آن اوست، آنگاه باید خریدار تاجر و شاهدان

خود ومالک نیز شاهدان خود رابیاورد وقاضی شهادت آن‌ها رابیازماید.در اینصورت تاجر

دزد به حساب می‌آید و به مرگ محکوم است.

  • اگر خریدار تاجر و شاهدان را نیاورد و مالک شاهد بیاورد، خریدار دزد است و به مرگ

محکوم.

  • اگر مالک شاهدی نیاورد در آن صورت او بدکار است و به مرگ محکوم.

  • اگر شاهدان در دسترس نباشند، قاضی فرجه شش ماهه‌ای می‌دهد و اگر در آن ۶ ماه

نیز شاهدان نیایند، فرد بدکار است و باید جریمه بپردازد.

  • اگرکسی برده مرد یا زنی ازدربار یا از مرد آزاد دیگری را در خارج از دروازه شهر بگیرد،

او به مرگ محکوم است.

  • اگر برده مرد یا زن فراری از دربار یا متعلق به مرد آزاد دیگری به خانه کسی بروند و او

آن را به محل اعلان عمومی نیاورد رئیس خانه به مرگ محکوم است.

  • اگر کسی برده مرد یا زنی را در مناطق بیابد و آن را به صاحبش برگرداند صاحب برده

باید دو شکل نقره به فرد بپردازد.

  • اگر برده از گفتن نام صاحب خود خودداری کند باید آن را به قصر آورند و جستجوی

بیشتری شود تا او را به صاحبش باز گردانند.

  • اگر کسی سوراخی به خانه‌ای حفر کند (برای دزدی) شخص در برابر همان سوراخ باید

کشته و دفن شود.

  • اگر از کسی دزدی شد و دزد گرفته نشد او باید با سوگند آنچه از او دزدیده شده را بیان

کند و جامعه یا آنکه در محدوده قدرت او این دزدی رخ داده باید دزدی را جبران کند.

  • اگر شخصی دزدیده شد، جامعه باید یک مینا نقره به بازمانندگان شخص بپردازد.

  • اگر آتش خانه‌ای را ویران می ساخت و کسی که آمده بود آتش را خاموش کند چشم به

مال صاحبخانه داشت و آن مال را تصرف کرد باید خود در آتش افکنده شود.

  • اگر سردسته یا سرباز معمولی ای که باید به فرمان شاه به جنگ می‌رفت، سربازی را اجیر

کند تا به جای او به جنگ رود، اگر از پرداخت خودداری کند آن سردسته/سرباز به مرگ محکوم

است و فرد اجیر خانه او را صاحب می‌شود.

  • اگر شخصی مزرعه خود را به نرخ مشخصی اجاره داد و پول را دریافت کرد ولی هوای بد

محصول را از میان برد خسارت بر عهده کشاورز است.

  • اگر کشاورز به دلیل نا موفقیت در سال نخست کشت را به دیگری بسپارد، مالک نمی‌تواند

ایرادی بگیرد و مطابق قرارداد سهمش را در پایان دریافت می‌کند.


قانون حمورابی 
قانون حمورابی

برخی قوانین مربوط به روابط خانوادگی

  • اگر کسی به دلیل قرض که پرداخت نکرده خود، همسر، پسر یا دخترش را بفروشد یا به

کاراجباری بفرستد آن‌هاتاسه سال بایدبرای کسی که آن‌ها راخریده کارکنند ودرسال چهارم

آزاد می‌شوند.

  • اگر مردی همسری بگیرد ولی با هم آمیزشی نداشته باشند آن زن همسر او نیست.

  • اگر زنی با مرد دیگری رابطه داشته باشد، باید هر دو با طناب بسته شوند و به آب انداخته

شوند. ولی شوهر می‌تواند زن خود را ببخشد و شاه بردگان خود را.

  • اگر مردی به همسر باکره کسی را که هنوز در خانه پدرش زندگی می‌کند دست درازی کند،

مرد به مجازات مرگ می‌رسد.

  • اگر زنی متهم به رابطه نامشروع شود ولی در حال همخوابگی دستگیر نشده باشد، آن زن

باید برای شوهرش در آب رودخانه بپرد.

  • اگر مردی در جنگ اسیر شود و در خانه او وسیله معاش هست ولی زن او خانه را ترک کند

و به خانه دیگری برود، آن زن باید به آب انداخته شود.

  • ولی اگر در خانه معاش نیست و زن به خانه دیگری برود، بر زن گناهی نیست.

  • اگرمردی بخواهد اززنی که برای اوفرزند آورده است جداشودبایدعلاوه برجهیزیه او بهره

مالی مزرعه، باغ و منقولات را به او بپردازد.زمانی که اوبچه‌هایش را بزرگ کرد، بخشی ازآن به

فرزندان تعلق می‌گیرد،معادل آنچه به یک پسرتعلق می‌گیرد،بااومی‌رسد.واومی‌تواند بامردمورد

علاقه اش ازدواج کند.

  • اگرمردی بخواهد اززنش که ازاودارای فرزندی نشده جداشود بایدمعادل پول خریداو و

همچنین جهیزیه‌ای که ازخانه پدرش به همراه آورده رابه زن بپردازدواز او جدا شود.

  • اگربرای خرید او قیمتی نپرداخته باید معادل یک مینا طلابه عنوان هدیه بپردازد.

  • اگرزن مردی که درخانه اوزندگی می‌کندبخواهدکه از او جدا شود، یا در قرض فرو رود، یا

تلاش کند خانه راویران کندیا شوهرش رانادیده بگیردیااز نظر قضایی محکوم باشد،اگرشوهر

بخواهدکه اوراآزاد کندلازم نیست که به اومبلغی بپردازدولی اگر شوهراورا آزاد نکند و زن

دیگری بگیرد، زن اول باید در خانه شوهر به صورت خدمتکار باقی بماند.

  • اگر زنی بامردی ازدواج کند وبه او یک خدمتکار بدهدو برای او فرزند بیاورد، و آن مرد

بخواهد زن دومی بگیرد، نمی‌تواند.

  • اگرمردی زنی بگیردواز اوبچه دار نشود و بخواهد زن دومی بگیرد واو رابه خانه بیاورد،

زن دوم هرگز نباید به جایگاه زن نخست (مرتبه) باشد.

  • اگرزن مردی بیمار شودومرد بخواهد زن دیگری اختیار کند،نبایدزن نخست راازخانه اخراج

کند بلکه باید درخانه‌ای که ساخته نگه داردواوراتازمانی که زنده است حمایت(مالی؟) کند.

  • اگراین زن نخواهددرخانه مردبماند،مردبایدجهیزیه اورابپردازدواورابه خانه پدرش بفرستد.

  • اگرزنی که درخانه مردی زندگی کرده بامردتوافق کرده باشدکه هیچ بستانکاری نتوانداورا

بگیرد،اگرمرد پیش ازازدواج قرضی داشته،پس ازاینکه زن به خانه واردشدبستانکارنمی‌توانداو

را بگیرد. همچنین اگر زن قرضی داشته باشد، بستانکار نمی‌تواند شوهر او را دستگیر کند.

  • اگر کسی با مادر یا پدر خود زنا انجام دهد، هر دو فرد سوزانده می‌شوند.

 

قانون حمورابی
قانون حمورابی

 

منبع : وب سایت شخصی عبدالکریم ضابط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *