آشنایی با بورس انرژی و بازارهای برق

 

 بورس انرژی

 

 بورس انرژی چیست؟

از آنجا که یکی از بهترین و شفاف‌ترین مکانیزم‌های قیمت گذاری محصولات،

عرضه آنهادربورس می‌باشد،دراوایل دهه 80 ایده تاسیس بورسی برای انجام

معاملات نفت طی فرآیندی مشترک میان وزارتخانه های نفت و اقتصاد شکل

گرفت. در فاز نخست برای محقق شدن این ایده در اواخر بهمن 1386 مبادلات

فرآورده های نفت و پتروشیمی در بازار سرمایه آغاز گردید.

 

با پیمان حاضر در ادامه مطلب همراه باشید …

 

 

ازسویی باوجود زیرساخت‌های موجود درصنعت برق کشور که آن را از کشورهای

منطقه متمایزمی‌سازد،همزمان بافعالیت‌هادرراستای شکل گیری بورس نفت، لزوم

راه اندازی بورس برق در ادامه توسعه بازار برق کشور احساس شد. در خرداد 87

شورای عالی بورس موافقت اصولی خود را با تاسیس بورس برق اعلام نمود . در

این بین تشکیل بازاری منسجم برای دربرگیری همه کالاهای ازجنس انرژی وتشکیل

بورسی جامع وواحد(بورس انرژی)برای معاملات انواع حامل‌های انرژی پیشنهادشد.

تلاش‌ها برای ورود نفت وسایرحامل‌های انرژی به بازار سرمایه و تعیین قیمت این

محصولات دربورس،اوایل سال 1390 شکل دیگری یافت. در این سال شورای عالی

بورس تصمیم گرفت بورسی را با محوریت حامل‌های انرژی شکل دهد.

شورای عالی بورس و اوراق بهادار در جلسه  30/3/1390  با تجمیع درخواست‌های

جداگانه  برای راه اندازی بورس نفت و برق به راه اندازی بورس انرژی رای داد. بر

این اساس بورس انرژی  به عنوان  چهارمین بورس  کشور جهت عرضه محصولات

نفت و مشتقات نفتی ، برق، گاز طبیعی ، زغال سنگ ، حق آلودگی و سایر حامل‌های

انرژی شکل گرفت.

متعاقب صدور مجوز  فعالیت  بورس انرژی و برای تعیین گروه‌های  سهامداری این

بورس ،  سازمان بورس و اوراق  بهادار ،  فرا خوانی را در تاریخ  5/4/1390  جهت

مشارکت نهادهای مالی وفعالان صنعت نفت ، گاز وفراورده های نفتی، برق وبا قید

ترکیب 60درصد نهادهای مالی،20درصد فعالان صنعت برق ونفت و20 درصد عموم

مردم و سقف 5/2 درصد برای هر متقاضی منتشر نمود.

انواع بازارهای بورس انرژی

بورس انرژی دارای سه بازار فیزیکی، مشتقه و فرعی می‌باشد. بازار فیزیکی شامل

سه تابلوی برق، نفت و گاز، و تابلوی سایر حامل‌های انرژی و بازار مشتقه شامل سه

تابلوی قرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله می‌باشد.

 

 

بازار

رینگ

تابلو

فیزیکی

داخلی – بین الملل

برق

نفت و گاز

سایر حاملهای انرژی

مشتقه

داخلی – بین الملل

قرارداد سلف موازی استاندارد

قرارداد آتی

قرارداد اختیار معامله

فرعی

داخلی

 

بین الملل

 

بورس انرژی

 

 

کالاهای قابل پذیرش در بورس انرژی:

 

 باتوجه به جلسه تفکیک فرآورده های نفتی مورخ ۱۳۹۲/۰۲/۱۴ در سازمان بورس واوراق

بهادار کالا های قابل پذیرش در بورس انرژی بدین شرح اعلام شده است: 

 

انواع نفت خام

انواع نفت سفید

نفت کوره و مازوت

انواع گازهای طبیعی

کلیه میعانات گازی

انواع گازوئیل

انواع نفتا

انواع بنزین

انواع سوخت جت

هیدروژن

گاز مایع

انواع زغال سنگ و زغال چوب

قطران

کلیه حلال ها

متانول

اتانول

آیزوفید ها

اکستراکت

انواع برش های سنگین

انواع لایت اند (Light End)

 

در مورد سایر کالاهایی که در آینده جهت پذیرش در هریک از بورسها مطرح می گردند

ملاک تصمیم گیری  ماهیت ذاتی  کالا می باشد  و در صورتی که کالا های مورد بررسی

ماهیت انرژی داشته باشند در بورس انرژی معامله خواهند شد.


 

انواع قراردادهای قابل معامله در بورس انرژی

قرارداد نقدی:

 قراردادی است که در بازار فیزیکی معامله می­شود و براساس آن، پرداخت بهای کالای

مورد معامله و  تحویل آن در هنگام معامله و براساس  دستورالعمل  تسویه  و پایاپای

بورس انرژی (مصوب هیئت مدیره سازمان) انجام می‌شود.

 قرارداد نسیه:

قراردادی است که در بازار فیزیکی معامله می­شود و براساس آن، کالا در هنگام معامله

تحویل و بهای آن در تاریخ سررسید و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای پرداخت

می‌گردد.

   قرارداد سلف:

قراردادی است که دربازار فیزیکی معامله می­شودو براساس آن، کالا در زمانی مشخص

درآینده تحویل گردیده وبهای آن درهنگام معامله وبراساس دستورالعمل تسویه وپایاپای

بورس انرژی (مصوب هیئت مدیره سازمان) پرداخت می‌گردد.

  قرارداد کشف پریمیوم:

قراردادی است که در بازار فیزیکی معامله می­شود و طی آن مابه التفاوتی، مورد توافق

طرفین  معامله  قرار می‌گیرد و  طرفین متعهد می‌شوند که در زمان مشخصی در آینده

(تحویل، حمل یا بارگیری)کالا را بر اساس قیمت نهایی ( قیمت مبنا بعلاوۀ مابه التفاوت

توافق شده) معامله نمایند. خریدار بخشی از ثمن معامله را در زمان توافق، به فروشنده

پرداخت وتسویه مابقی وجه متعاقباً و بر اساس شرایطی انجام می‌شود که درزمان عقد

قرارداد مشخص می‌گردد.

   قرارداد سلف موازی:

قراردادی است که در بازار مشتقه معامله می­شود و  براساس آن مقدار معینی از دارایی

پایه براساس مشخصات قرارداد سلف موازی استاندارد به فروش می‌رسد. وجه قرارداد

مذکور باید در هنگام معامله و طبق زمانبندی تعیین شده در مشخصات قرارداد پرداخت

ودارایی پایه درسررسیدتحویل شود.درطول دورۀ معاملاتی قرارداد،خریداران میتوانند

به فروش قراردادسلف موازی استانداردبه میزان خریداری شده به شخص دیگری اقدام

نمایند . این دو قرار داد ازهم مستقل هستند  و  فروشنده  به  استناد گواهی سلف موازی

استاندارد، خریداررابه فروشنده اولیه جهت تحویل فیزیکی حواله می‌دهد. در این حالت

پذیرندۀ حواله مسئولیت مراجعه به فروشنده اولیه را پذیرفته و حق رجوع به فروشنده

در معامله ثانویه را ندارد.

  قرارداد آتی :

قراردادی است که در بازار مشتقه معامله می­شود و فروشنده براساس آن متعهد می‌شود

درسررسید معین،مقدارمعینی از کالای مشخص رابه قیمتی که الان تعیین می‌کنندبفروشد

و در مقابل طرف دیگر قرارداد متعهد می‌شود آن کالا را با آن مشخصات خریداری کند و

برای جلوگیری از امتناع طرفین از انجام قرارداد،طرفین به صورت شرط ضمن عقد متعهد

می‌شوندمبلغی رابه ‌عنوان وجه تضمین نزداتاق پایاپای بگذارندومتعهد می‌شوند متناسب

با تغییرات قیمت آتی، وجه تضمین را تعدیل کنند و اتاق پایاپای از طرف آنان وکالت دارد

متناسب با تغییرات، بخشی از وجه تضمین هر یک از طرفین را به عنوان اباحه تصرف در

اختیار دیگری قرار دهد و او حق استفاده از آن را خواهد داشت تا در سررسیدباهم تسویه

کنند.

  قرارداد اختیار معامله:

  اوراق بهاداری است که به موجب آن فروشنده اوراق متعهد می‌شود در صورت درخواست

خریدار، مقدار مشخصی ازدارایی  پایه رابه قیمت اعمال معامله کند. خریداراوراق می‌تواند

درزمان یازمان‌های معینی در آینده طبق قرارداد،معامله راانجام دهد.فروشندۀ اوراق اختیار

معامله در قبال این تعهد،مبلغ معینی ازخریداراوراق دریافت می‌کند.برای جلوگیری ازامتناع

فروشنده اوراق از انجام قرارداد، فروشنده ضمن قرارداد متعهد می‌شود مبلغی را به عنوان

وجه تضمین نزد کارگزار بورس یا اتاق پایاپای قرار دهد و متناسب با تغییرات قیمت اوراق

اختیار معامله،آن راتعدیل کند. هر یک از خریدار وفروشنده می‌توانند در مقابل مبلغی معین

، اختیار یا تعهد خود را به شخص ثالثی واگذار کنند که وی جایگزین آنها خواهد بود. اوراق

اختیار معامله می‌تواند به صورت اختیار فروش یا خرید باشد.


بورس انرژی

 

 

انواع بازارهای برق(از حیث کالا)

  1. بازار انرژی

  2. خدمات جانبی

  3. انتقال

بازار انرژی: بازار معاملات خود توان مصرفی به بازار انرژی موسوم است. معاملات برق در

بورس انرژی همان معاملات توان ظاهری برق می‌باشد.گرچه قراراست درفازهای آینده بازار

خدمات جانبی و انتقال نیز در این بورس صورت گیرد.

بازار خدمات جانبی:همان بازارتوان راکتیو وخدمات رزرو و ظرفیت وسایرخدماتی که برای

حفظ توان ظاهری در شبکه مورد نیاز است.

بازار انتقال: بازاریست که در آن خدمات انتقال انرژی الکتریکی مورد معامله قرار می‌گیرد.


 

انواع بازارهای برق(از حیث زمانی)

 

بازار سلف: قرارداد سلف قراردادی است که در آن خریدار و فروشنده کالا برای زمان تحویل

معین در آینده و  مقدار مشخصی  از کالا به قیمت توافقی به تفاهم می‌رسند . این نوع بازار

قرار است در بورس انرژی ایران راه اندازی گردد.

بازار روز بعد :  در اغلب بازارهای برق برای تولید و مصرف در ساعات  روز  بعد برنامه ریزی

می‌شود این بازار در ایران به بازار روزفروش معروف است.

بازار لحظه ای:با توجه به تغییرات سمت باروسمت تولید ایجاد تعادل در بازه‌ها زمانی کمتر

از یک ساعت نیز الزامیست.

 

دربورس انرژی درفازاول قراراست که معاملات سلف برق تحت عنوان سلف موازی استاندارد

صورت گیرد و معاملات برق ازسه روزجلوتر به بعد امکان پذیر است و معاملات بازار روز بعد

و بازار لحظه ای فعلا در بورس انرژی مورد معامله قرار نخواهد گرفت.

 

نحوه و فرآیند انجام معاملات:

دریافت کد معاملاتی در بورس انرژی

مشتریان بورس انرژی اعم از خریداران و فروشندگان موظفند که قبل از انجام معاملات در

بورس اقدام به اخذ کد نمایند.

پس ازدریافت کدمعاملاتی مشتریان می‌تواننداقدام به معامله نمایند.برای معاملات،مشتریان

موظفند قبل از شروع تالارهای بورس انرژی سفارش خرید خود را به کارگزار ارسال نمایند

مشخصات سفارش‌های خرید و فروش در بورس برق:

سفارش‌های برق چهار نوع می‌باشد:

1-بار پایه 2-کم باری 3- میان باری 4-پرباری

زمان بازگشایی و سررسید قراردادها:

 

روزانه: سه روز قبل

هفتگی: سه هفته قبل

ماهانه: یک ماه قبل

فصلی: یک فصل قبل 

سالیانه: یکسال قبل

زمان سررسید تمام قراردادهای فوق، تا سه روز قبل از موعد تحویل است.

وضعیتهای اعمال:

منظور از وضعیتهای اعمال همان اعتبار سفارش و نحوه حضور سفارش در تالار معاملاتی

بورس می باشد که عبارتند از:

الف)همه یا هیچ:در این حالت چنانچه دستوربه طور کامل قابل اجرا باشد، اجرا شده و در

غیر این صورت درتالارمعاملات باقی می‌ماندتازمانی که قابلیت اجرا به شکل کامل را پیدا

نماید به طور مثال فرض نمایید که یک تولید کننده،سفارش فروش 20 مگاوات راباشرایط

همه یا هیچ در تالار بورس وارد نماید در این صورت سیستم معاملات (کلیرینگ)  بورس تا

زمان سررسید دستور سعی در فروش همه  20 مگاوات دارد. چنانچه دستور در این فاصله

به طور کامل اجرا نشد از سیستم تالار بورس   خارج می‌گردد. این نوع وضعیت اعمال از

 آنجایی که تولید برق تقسیم پذیر نیست کاربرد زیادی برای فروشندگان در بازار برق دارد.

ب)تمام یا بخشی: در این حالت سفارشات می‌توانند به شکل جزیی نیز با سفارشات طرف

مقابل   حتی با نسبت‌ها کمتری از کل سفارش اولیه نیز معامله شوند . در این حالت بخش

اعمال نشده از قرارداد  در تالار بورس باقی می‌ماند . این نوع سفارش کاربرد زیادی برای

خریداران بازار برق دارد.

ج)پر کن یا بکش:دراین حالت چنانچه تمام سفارش دریک زمان خاص انجام نشود از تالار

معاملات خارج می‌شود

د)پر کن و بکش: در این حالت چنانچه تمام یا بخشی از سفارش در یک زمان خاص انجام

نشود قسمت باقیمانده از تالار معاملات خارج می‌شود.


 

ابزارهای مشتقه در بازار برق

 

دربورس انرژی قرار است درفازهای بعدی، علاوه برسلف موازی استاندارد برق، ابزارهای

مشتقه دیگری همچون قراردادهای آتی برق (Future Contract) و اختیار معامله (Option)

نیزمعامله گردد.این ابزارهاازمهمترین ابزارهای مشتقه دربازارهای مالی محسوب میشوند

که نقش مهمی دربورس‌هامطرح دنیاازجمله بورس‌ها انرژی اروپا و آمریکا ایفا می‌نمایند.

لذا آشنایی با این ابزارهای مالی و نحوه کارکرد آنها برای مدیران صنعت برق حائز اهمیت

می‌باشد.

در این بخش به معرفی این دو ابزار مشتقه خواهیم پرداخت:

معرفی قرارداد آتی:

معامله‌گر با خرید یک قرارداد آتی متعهد می‌شود که کالایی را در سررسید با شرایط

مشخص و قیمت مشخص مبادله نماید  . خریدار قراردار آتی متعهد به خرید کالا در

سرسید و فروشنده قرارداد آتی متعهد به فروش محصول در سررسید می‌باشد. براي

جلوگيري از امتناع طرفين از انجام قرارداد، طرفين به صورت شرط ضمن عقد متعهد

مي‌شوند مبلغي را به‌عنوان وجه تضمين  ، نزد اتاق پاياپاي بگذارند و متعهد مي‌شوند

متناسب با تغييرات قيمت آتي ،  وجه تضمين را تعديل کنند  و اتاق  پاياپاي  از طرف

آنان وکالت دارد متناسب با تغييرات ،  بخشي از وجه تضمين هر يک  از  طرفين را به

عنوان  اباحه  تصرف و  در اختيار ديگري قرار دهد و او حق استفاده از  آن را  خواهد

داشت تا در سررسيد با هم تسويه کنند.

در بازار آتی دو عنصر وجود دارد: 1. متعهد فروش 2. متعهد خرید

متعهد فروش شرکت A طی قرارداد آتی متعهد می‌گردد که دارایی پایه (مثلا 10مگاوات

برق بار پایه) 2 ماه بعد (فرضاً 30/07/91) به قیمت الان بازار آتی مثلا به ازاء هر مگاوات

16,000ریال به متعهد خرید شرکت B که تعهد خرید دارد تحویل دهد. اگر متعهد خرید و

فروش قیمت قرارداد را قبول نمایند این قرار داد بین این دو منعقد می‌گردد. درواقع یک

قراردادآتی برق بین این دوشرکت شکل گرفته است.فعلا نوعی قراردادسلف بین خریدار

و فروشنده شکل گرفته است؛ با این تفاوت که خریدار، ارزش معامله را در تاریخ انعقاد

قرارداد به فروشنده پرداخت نمی‌کند بلکه متعهد خرید و متعهد فروش هر دو نفر در این

قراردادآتی درصدی ازارزش معامله رافرضاً20درصد

(20%*16,000ریال*10,000=32,000,000ریال)

نزد اتاق پایاپای بورس انرژی خواهند گذاشت (که به آن وجه تضمین گفته می‌شود). حال

اگر فردای همان روز قیمت بازاری قراردادآتی (10مگاوات برق بارپایه تحویلی 30/07/91)

16,500ریال گرددآنگاه متعهدفروش به علت اینکه همین محصول رادیروزبه قیمت16,000

ریال فروخته است به ازاءهرمگاوات500ریال ضررکرده است لذامبلغ

500*10,000=5,000,000

ریال از وجه تضمین متعهد فروش، شرکت A برداشت و به حساب وجه تضمین متعهد خرید،

شرکت Bاضافه خواهد شد. و برعکس،اگر قیمت 15,500ریال گرددمبلغ 5,000,000 ریال از

حساب متعهد خرید، شرکت B برداشت و به حساب متعهد فروش، شرکت A واریز خواهد شد

به این عملیات تسویه روزانه حسابها یا اصطلاحاMark to Market گویند.این عملیات تسویه

روزانه تا زمان سررسید قرارداد آتی یعنی 30/07/91 ادامه خواهد داشت.

هرکدام ازطرفین قراردادمی‌تواند قبل از سررسیدبه سه روش زیر از تعهد خود خارج شوند:

الف: واگذاری قرارداد به شخص دیگر (اخذ موقعیت معکوس) قبل از سررسید

ب: تحویل یا دریافت محصول در زمان سررسید

ج: تسویه نقدی قرارداد در سررسید

فرض کنیدقیمت قرارداد آتی یک هفته بعدازانعقاد قرارداد 17,500ریال گرددآنگاه متعهد

خرید شرکت B در هر مگاوات  1,500 ریال سود کرده است اگر متعهد خرید بخواهد از بازار

خارج شود می‌تواند یک قرارداد آتی دیگری منعقد نماید با این تفاوت که تعهد فروش یگیرد

در این صورت متعهد خرید موقعیت کلی خود را بسته و از بازار خارج می‌گردد. و در مجموع

1,500ریال در هر مگاوات سود برده است.دراصطلاح به این عمل اخذ موقعیت معکوس برای

بستن قرارداد و خارج شدن از بازار می‌گویند. لازم به ذکر است این روش معمول ترین روش

تسویه قراردادهای آتی است.وتقریبا 99 درصدقراردادهای آتی به این روش تسویه می‌شود.

حال فرض کنید هیچ یک از شرکت‌ها A و B قرارداد آتی خود را تا سررسید قرارداد تاریخ

30/07/91 با اخذ موقعیت معکوس نبندند آنگاه آنها مجبور خواهند شد قرارداد را یا تسویه

نقدی نهایی و یا تسویه فیزیکی کنند.

نکته مهم: قیمت قرارداد آتی در روز سررسید حتما با قیمت نقدی در بازار برابر خواهد بود.

فرض کنید قیمت نقدی برق دربازار در تاریخ 30/07/91 ، برابر با 15,000ریال باشد در این

روز قیمت آتی برق نیز حتما 15,000ریال خواهدبود،آنگاه شرکت A که دو ماه قبل قرارداد

آتی 10مگاوات برق با شرکت B باقیمت 16,000ریال منعقد نموده است ومتعهد فروش نیز

بوده است در هر مگاوات 1,000 ریال سود کرده است و به حساب وجه تضمین اش

10,000*1,000ریال=1,000,0000ریال واریزوازحساب شرکتBهمین مقدار پول برداشت

خواهد شد. و در نهایت قرارداد تسویه نقدی می‌شود. اگر شرکت‌هایAو B توافق کنند که

تسویه فیزیکی انجام دهند در این صورت شرکت A از بازار به قیمت 15,000ریال برق تهیه

خواهد کرد و به شرکت B تحویل می‌دهد ولی شرکت B موظف است 16,000ریال در هر

مگاوات به شرکت A پرداخت نماید. در این صورت شرکت A، 10,000,000 از این قرارداد

سود خواهد برد. نتیجه سود و زیان نحوه تسویه در سررسید در هر دو روش یکی است.

بنابراین به علت هزینه‌ها بیشتر تسویه فیزیکی معامله گران ترجیح می‌دهند در سررسید

تسویه نقدی نمایند.

قیمت قرارداد آتی یک کالا بر چه اساسی تعین می‌گردد؟

فرمول قیمت قرارداد آتی به صورت زیر می‌باشد:

=قیمت قراردادآتی

اثرات رفاهی-هزینه بهره قیمت نقدی کالای مورد نظر+قیمت نقدی کالای موردنظر

 

یعنی قیمت قرارداد آتی مثلا برق کاملا وابسته به قیمت نقدی آن خواهد بود و تقریبا

برابر با قیمت نقدی خواهد بود گرچه ممکن است درصدی بیشتر از قیمت نقدی باشد.

درقراردادآتی برق به علت این که هزینه‌های انبارداری وجودندارد فرمول قیمت قرارداد

آتی به صورت زیر است:

بورس انرژی


 

بازیگران بازار آتی چه کسانی هستند؟

الف: سرمایه گذاران    ب: پوشش دهندگان ریسک ( Hedger ) ج: آربیتراژگران

سرمایه گذاران افرادی هستند که به منظور سرمایه گذاری اقدام به انعقاد قرارداد آتی

می‌نمایند و از تغییرات قیمت قرارداد آتی منتفع می‌شوند مثلا شخصی احساس میکند

مثلا قیمت برق هفته دیگر حتما رشد می‌نماید او اقدام به اتخاذ موقعیت خرید در بازار

آتی برق می‌گیردآنگاه منتظر می‌ماندتاهفته دیگر.اگرقیمتها همان طور که او پیش بینی

کرده بود رشد کند آنگاه او از این معامله سود خواهد برد ولی اگر قیمت ها کاهش یابد

اومتضرر خواهد شد. حضور این افراد سبب نقدشوندگی و کارایی بیشتر بازار خواهد

شد.

پوشش دهندگان ریسک(Hedger)

اشخاص پوشش دهنده  ریسک  درمعاملات آتی درواقع علاقمند به حذف ریسک نوسان

قيمت از کالا بوده و یا تلاش می‌نمایند تاریسک نوسان قيمت را به حداقل برسانند.

نقش هجينگ در واقع به گونه ای مانند عملکرد بيمه بوده تا از ضرر وزیان معامله گر آتی

جلوگيری نماید.بنابراین ماهيت معاملات آتی ایجادفرصت‌های بيمه ای وامنيت اقتصادی

در برابر نوسانات قيمت کالا برای طبقات تجار، توليد کنندگان و نيز  واسطه‌های  توليدی

خواهد بود. پوشش ریسک به فرد معامله گر آتی، این امکان را می‌دهد تا قيمت و سپرده‌

معاملات آتی خود را پيشاپيش برنامه ریزی نموده و از ضرر بالقوه پيش بينی نشده و یا

رقابت سنگين دربازار معاملات رهایی یابد. لذا یک معامله‌گر با عمل پوشش ریسک خود،

موقعيت  جدیدی  در  بازار  معاملات  آتی کسب نموده  و که می‌تواند برخلاف یا مساوی

موقعيت و یا از نظر قيمت در بازار نقدی کالا باشد.

برای روشن شدن این مساله مثالی عددی را ارائه می‌دهیم:

فرض کنید شرکت لوله سازیAطی قراردادی بایک شرکت گازی متعهدمی‌گردد2ماه آینده

1000تن لوله تولید نماید فرضا با قیمت هر کیلو 24,000ریال این شرکت لوله سازی برنامه

ریزی می‌نماید که ازماه آینده تولید را شروع نماید و برای تولید این مقدار لوله به 1200

تن ورق فولادی نیاز دارد.قیمت ورق فولادی درحال حاضر 14,000ریال می‌باشد وشرکت

لوله سازی با توجه به این قیمت اقدام به انعقاد قرارداد نموده است ولی اگر قیمت ورق

فولادی در ماه آینده که شرکت لوله سازی A قصد خرید 1200تن را دارد ناگهان 20,000

ریال  شود  آنگاه  این  شرکت  عملا از  این قرارداد متضرر می‌گردد. برای پوشش ریسک

نوسانات قیمت ورقهای فولادی ،  شرکت  لوله سازی ،  وارد  بازار آتی  ورقهای  فولادی

می‌گردد و موقعیت تعهد خرید 1200تن  ( 12قرارداد10 تنی آتی )  ورق فولادی می‌گیرد،

قیمت قرارداد آتی ورق باید عددی نزدیک به قیمت نقدی آن باشد مثلا 15,000ریال آنگاه

در ماه آینده قیمت قراردادآتی فولاد21,000ریال (چون قیمت نقدی آن20,000ریال شده

است) می‌شود. در این صورت شرکت A با بستن قراردادآتی6,000 ریال در هر کیلو سود

برده است ولی دربازارنقدی چون مجبوراست6,000ریال بیشتر ازآن چیزی که برای ورق

فولادی برآورد کرده بود بپردازد ضرر کرده است. دراین صورت سود و زیان بازار آتی و

نقدی همدیگرراخنثی نموده وازمتضررشدن شرکت لوله سازی A ممانعت به عمل می‌آید.

معرفی قراردادهای اختیار معامله:

به طور کلی می‌توان قراردادهای اختیار معامله را به دو دسته تقسیم کرد:

1-اختیار خرید 2- اختیار فروش

یک اختیار خرید در واقع این حق (و نه الزام) را به دارنده ی آن می‌دهد که دارایی موضوع

قرارداد را با قیمت معین و در تاریخ مشخص یا قبل از آن بخرد. به همین ترتیب یک اختیار

فروش به دارنده ی آن این حق را می‌دهد که دارایی موضوع قرارداد را با قیمت معین و در

تاریخ مشخصی و یا قبل از آن بفروشد. قیمتی که در این قرارداد ذکر می‌شود قیمت توافقی

یا قیمت اعمالو تاریخ ذکرشده در قرارداد را، اصطلاحا سررسید اختیار معامله گویند.

اختیار خرید یا فروش هر کدام به دو حالت اروپاییو آمریکایی تقسیم می‌شود. قرارداد اختیار

اروپایی فقط در تاریخ سررسید قابلیت اعمال دارد در حالی که قرارداد اختیار آمریکایی در هر

زمانی قبل از تاریخ سررسید یا در تاریخ سررسید قابل اعمال است.

لازم است براین نکته تاکیدکنیم که یک ورقه ی اختیارمعامله به دارنده آن حق یااختیار انجام

کاری رامی‌دهدنه اینکه اورا ملزم به انجام کاری کند.این ویژگی وجه تمایزورقه اختیارمعامله

ازقراردادهای آتی است.دارنده اختیارخریدامکان این انتخاب راداردکه دارایی پایه رابا قیمت

معین ودرزمان معین در آینده بخرد یاخیر.ولی دارنده اختیارخرید بایدهزینه اختیارمعامله یا

قیمت قرارداد اختیار را بپردازد.

در بازارهاي اختيار معامله چهار نوع معامله گر وجود دارد:

۱. خريداران اختيار خريد

۲. فروشندگان اختيار خريد

۳. خريداران اختيار فروش

۴. فروشندگان اختيار فروش

فرض كنيد، يك سرمايه گذار به كارگزار خود خريد یک قرارداد اختيار خريد سهام شرکت

سیسکو را با قيمت اعمال ۶۵ دلار و به سررسيد ماه ژوئيه سفارش مي‌دهد. كارگزار اين

سفارش رابه معامله گربورس شيكاگو (CBOT) منتقل مي‌كند. اين معامله‌گربه جستجوي

معامله‌گر ديگري مي‌پردازد كه مي‌خواهدقرارداداختيارخريد سهام سیسکو راباسررسيد

ماه ژوئيه را با قيمت اعمال۶۵ دلار بفروشد. با يافتن فرد مورد نظر و توافق بر سر قيمت

اختيارمعامله،قراردادمنعقدمي‌شود.اگرقيمت اختيارمعامله را۷ دلارفرض كنيم، با توجه

به اين كه در آمريكا يك قرارداد اختيار معامله سهم، شامل يك بسته صد تايي مي‌شود،

بنابراین سرمايه گذار مذکور بايد ترتيبي دهد كه ۷۰۰ دلار به حساب بورس از طريق كارگزار

واریز شود. پس از اين مرحله، بورس مبلغ فوق را به حساب طرف مقابل معامله واريز مي‌كند.

درمثال فوق، سرمايه گذار برای به دست آوردن اختيار(حق)خريد ۱۰۰سهم سیسکو،۷۰۰ دلار

هزينه می‌کند.درمقابل، طرف دوم قراردادبادريافت۷۰۰ دلار،توافق می‌کندكه درصورت اعمال

حق اختيار دارندة آن، صد سهم سیسکو را با قيمت هرسهم ۶۵ دلار به وي بفروشد.

اگر قيمت سهام سیسکو افزايش يابد و اختيار معامله اعمال شود، بافرض قيمت ۹۰ دلاربراي

هر سهم،سرمايه گذار می‌تواند،۱۰۰سهم راباقيمت فقط ۶۵دلارخريداري ودرنهایت،درآمدي

بالغ بر،2500دلاركسب كندكه باكسرهزينه اوليه برای خريداختيار،به مبلغ1800دلارسودخالص

دست يابد.

نحوه پوشش ریسک:

نحوه پوشش ریسک در قراردادهای اختیار معامله بسیار ساده است معامله گران می‌توانند

باخریدقراردادهای اختیارخریدوفروش و پرداخت قیمت آن در برابر  نوسانات قیمت دارایی

پایه خود را بیمه نمایند.

نتیجه گیری:

با توجه به راه اندازی بورس انرژی و معاملات بازار برق در آن و با توجه به رقابتی نمودن

بازار برق در ایران و خصوصی سازی گسترده در صنعت برق، لذا آشنایی با مبانی اقتصادی

بازار برق و  آشنایی با ابزارهای مالی جدید  ضرورتی ا نکار ناپذیر در  جهت فعالیت بهتر در

این بازارها محسوب می‌شود لذا کارگزاری مبین سرمایه با تکیه بر دپارتمان تحقیق و توسعه

این شرکت، این نوشتار را جهت آشنایی هرچه بیشتر فعالان بورس انرژی تهیه نموده است.

 

منبع :کارگزار مبین سرمایه 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *